جامعه مهاجر ایرانی و پژوهشگران خارجی که به متون و اسناد فارسی نیاز دارند میتوانند از این پس برای دسترسی به سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران از خارج کشور، ابتدا آی پی خود را به ایران تغییر دهند، سپس از هر مرورگری وارد سایت شوند و منابع مورد نیاز خود را دریافت کنند.
به گزارش اطلاعات این دسترسی آسان و بدون محدودیت، یک مزیت برای کاربران خارجی محسوب میشود.
اما آیا پژوهشگران و محققان داخل ایران نیز میتوانند به منابع فارسی موجود در کتابخانههای شبه قاره، همسایگان ایران یا هر نقطه از جهان دسترسی داشته باشند؟ آیا کتابخانه ملی ایران برای چنین خدماتی، تمهیداتی اندیشیدهاست؟
خبرنگار روزنامه اطلاعات دیروز با طرح این پرسش در نشست خبری رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران که بهمناسبت روز روابط عمومی و ارتباطات برگزار شد، درباره طراحی و تکمیل «بانک اطلاعات نسخهها و اسناد فارسی در جهان» جویا شد.
غلامرضا امیرخانی، در این باره توضیح داد: چندین ماه پیش، آمادهسازی چنین بانک دیجیتالی کلید خورد و قرار بود با حضور رئیسجمهوری رونمایی شود که بهدلیل شرایط جنگی، این امر به تعویق افتاد. چنانچه این دسترسی فراهم شود، پژوهشگران میتوانند فهرستی از نسخ فارسی موجود در سایر نقاط جهان در اختیار داشته باشند و بدانند مثلا درباره موضوع مد نظر آنان، فلان نسخه در کلکته موجود است یا در استانبول یا در کتابخانه پاریس. البته در عین حال که برخی کشورها، امکان برخورداری از چنین منابعی را با شرایط تسهیل شده فراهم کردهاند، اما دسترسی به آثار در برخی کشورهای آسیای میانه و از جمله روسیه، بسیار سخت است. با این وجود در تلاشیم که اتصال به این بانک جامع و دسترسی متنی آن را در اولین فرصت برای پژوهشگران نسخ فارسی محقق کنیم و شبکه ارتباطی و علمی را گستره سازیم.
اهدای نسخ ملی
سیدمحمود ساداتبیدگلی، معاون پژوهش و منابع دیجیتال کتابخانه ملی نیز درباره پیشنهاد روزنامه اطلاعات مبنی بر تأسیس اتاق ارتباطی میان افراد دارای اسناد از یک سو و کتابخانه ملی از سوی دیگر برای رایزنی و گفتگو درباره اهدای نسخ ملی، اظهار کرد: این اتفاق، فقط در بستر اعتماد رخ میدهد و توسعه چنین رویکردی نیاز به فرهنگسازی و اعتمادسازی مداوم دارد.
اعتماد به کتابخانه ملی
تا کنون اسناد بسیار مهمی بر مبنای اعتماد به کتابخانه ملی به این نهاد اهدا شدهاند؛ اما میدانیم که آثار دیگری هنوز نزد خانوادهها وجود دارند که بهلحاظ ارزش ملی و هویتی و تاریخی؛ جزو میراث ملی محسوب میشوند و دارندگان چنین اسنادی باید متقاعد شوند که این اوراق متعلق به فرد و خانواده او نیستند؛ بلکه بخشی از سرمایههای هویتی این سرزمین محسوب میشوند و باید در آرشیو ملی ایران به شیوه درست و ماندگار از آنها نگهداری کرد. همچنانکه در سال ۱۴۰۴مجموعهای ارزشمند از اسناد مربوط به میرزا علیاصغرخان امینالسلطان، صدراعظم سه تن از سلاطین دوره قاجار (ناصرالدینشاه، مظفرالدینشاه و محمدعلیشاه) بهعنوان بخشی از میراث مکتوب و فرهنگی ایران، از طریق وکیل برادران اتابکی (از بازماندگان خاندان امینالسلطان) به سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران انتقال یافت و پس از ارزیابی و قیمتگذاری، در زمره مجموعههای ارزشمند سندی این سازمان، تحت حفاظت و نگهداری قرار گرفت.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در ادامه این نشست همچنین از وجود اسناد تاریخی با قدمت بیش از ۷۰۰سال در آرشیو ملی خبر داد و تأکید کرد: حفاظت از حافظه تاریخی کشور، مهمترین مأموریت این نهاد است.
وی با اشاره به جایگاه آرشیو ملی در صیانت از میراث مکتوب ایران گفت: بخش قابلتوجهی از اسناد موجود در این مرکز، مربوط به دورههای مختلف تاریخی کشور است و برخی از آنها از نظر ارزش تاریخی و حقوقی، منحصربهفرد محسوب میشوند.
اسناد اداریمجوز کتابخانه ملی میخواهد
امیرخانی با انتقاد از عملکرد برخی دستگاهها در نگهداری اسناد اداری یادآور شد: هنوز در بعضی نهادها، اسناد بدون طی فرایند قانونی امحا میشوند؛ در حالی که مطابق قانون، تشخیص ارزش نگهداری یا امحای اسناد فقط بر عهده سازمان اسناد و کتابخانه ملی است. برهمین اساس، بسیاری از اسناد اداری امروز، در آینده به منابع مهم پژوهشی و تاریخی تبدیل خواهند شد و نباید بهدلیل کمبود فضا یا بیتوجهی از بین بروند.
رئیس کتابخانه ملی درباره وضعیت خدماترسانی این مجموعه در شرایط اضطراری توضیح داد: با توجه به احتمال قطعی برق و برخی محدودیتهای انرژی، تمهیداتی برای حفاظت از منابع و استمرار فعالیت کتابخانه در نظر گرفته شدهاست. بر این اساس، شیفت شب کتابخانه ملی موقتاً تعطیل شده تا از آسیب احتمالی به مخازن و تجهیزات حساس جلوگیری شود؛ زیرا حفاظت فیزیکی از اسناد تاریخی، بهویژه در شرایط بحرانی، اولویت اصلی سازمان است.
وی افزود: زیرساختهای دیجیتال سازمان تقویت شدهاند تا پژوهشگران بتوانند حتی در شرایط جنگ یا بحران، به خدمات آرشیوی و منابع الکترونیکی دسترسی داشته باشند.
شما چه نظری دارید؟